Podrška znanju i međukulturnom dijalogu

Biblioteke u informacionom društvu

Znanje je pokretačka sila razvoja. Za informaciono društvo, koje podržava razvoj zasnovan na znanju, bibliotečko-informacioni sistemi i informacioni sistemi o istraživačkoj djelatnosti predstavljaju izuzetno značajnu infrastrukturu bez koje se ne može zamisliti savremeno školstvo i istraživanja, a takođe ni kulturni, tehnološki i privredni razvoj. Biblioteke ne mogu odigrati svoju ulogu, ako njihovo funkcionisanje nije podržano savremenom informacionom i komunikacionom tehnologijom. Takođe, ne mogu uspješno da funkcionišu kao izolovana ostrva, već se moraju povezivati i na taj način obezbijediti uslove za dijalog i saradnju kao najbolju osnovu za razvoj svake države i međunarodne zajednice u cjelini.

Nacionalne bibliotečko-informacione sisteme sa uzajamnom katalogizacijom uspjelo je da uspostavi malo država. Najčešće je uspostavljanje nacionalnog sistema onemogućeno zbog nekoordinisane automatizacije pojedinih biblioteka s različitom programskom opremom, a i zbog pripadnosti biblioteka različitim resornim ministarstvima koja međusobno ne sarađuju u planiranju razvoja biblioteka.

Od koncepcije COBISS sistema do regionalne bibliotečke mreže

COBISS (kooperativni online bibliografski sistem i servisi) je model sistema koji predstavlja platformu nacionalnih bibliotečko-informacionih sistema u Sloveniji, Srbiji, Makedoniji, Bosni i Hercegovini, Crnoj Gori, Bugarskoj i Albaniji. Svi navedeni sistemi povezani su u regionalnu mrežu COBISS.net. Na implementaciju sistema COBISS priprema se i Kosovo, a otvoren je poziv i bibliotekama u Hrvatskoj.

Ključne karakteristike integrisanog vođenja bibliotečkih kataloga i bibliografija istraživača su:

  • racionalizacija i dodata vrijednost,
  • zahtjevnije obrazovanje katalogizatora,
  • viši kvalitet bibliografskih zapisa i multifunkcionalnost,
  • transparentnost rezultata istraživačkog rada.

Sistem COBISS je 1987. godine osnovao Institut informacijskih znanosti (IZUM) iz Maribora, koji se, kao nosilac razvoja bibliotečko-informacionih sistema, potvrdio još u bivšoj Jugoslaviji, a nakon društvenih promjena devedesetih godina dvadesetog vijeka, u toj ga je ulozi prihvatio širi krug država u Jugoistočnoj Evropi. U 2003. godini potpisan je Sporazum o uspostavljanju mreže COBISS.net i o slobodnom protoku bibliografskih zapisa koji se kreiraju u autonomnim bibliotečko- informacionim sistemima država učesnica. Između njih je do sada razmijenjeno preko 500.000 bibliografskih zapisa. Krajem 2015. godine, u 7 uzajamnih baza podataka COBIB bilo je ukupno preko 10 miliona bibliografskih zapisa, a u lokalnim bazama podataka više od 780 biblioteka preko 23 miliona bibliografskih zapisa. Biblioteke su 2015. godine u prosjeku kreirale samo 25% novih zapisa, a preuzele 75% zapisa, što znači veliku uštedu vremena i novca. COBISS.net ujedno predstavlja oblik kulturne saradnje koja je u regionu posebno dobrodošla, jer doprinosi međusobnom razumijevanju i dijalogu.

Ciljevi projekta COBISS.net

Marta 2006. godine, direktori nacionalnih biblioteka Bosne i Hercegovine, Crne Gore, Makedonije, Slovenije i Srbije te direktor IZUM-a prihvatili su "Projekt COBISS.net – II. faza: Podrška znanju i međukulturnom dijalogu" s pozivom bibliotekama u regionu da mu se pridruže. Novembra 2006. godine pridružila se i Nacionalna biblioteka Bugarske, decembra 2012. godine, potpisivanjem posebnog ugovora sa IZUM-om, i Biblioteka Akademije nauka Albanije, a nakon toga i više biblioteka iz Albanije. Ciljevi projekta su:

  1. Ubrzati automatizaciju i uključivanje biblioteka u državama učesnicama u nacionalne bibliotečko-informacione sisteme i u mrežu COBISS.net.
  2. Zainteresovati biblioteke u Albaniji, Bugarskoj, Hrvatskoj i na Kosovu da iskoriste mogućnosti za brži razvoj koji obezbjeđuje uključivanje u mrežu COBISS.net.
  3. Harmonizovati pravila obrade bibliotečke građe u skladu sa međunarodnim preporukama i standardima.
  4. Uspostaviti kompatibilne informacione sisteme o istraživačkoj djelatnosti (SICRIS, E-CRIS) u državama učesnicama (baze podataka o istraživačima, istraživačkim organizacijama i istraživačkim projektima).
  5. Zainteresovati nadležna ministarstva i univerzitete u državama učesnicama da prihvate koncept vođenja bibliografija istraživača u okviru nacionalnih bibliotečko-informacionih sistema i na taj način obezbijede transparentnost rezultata istraživačke djelatnosti.
  6. 6. Ubrzati upotrebu rezultata istraživačke djelatnosti i na taj način stimulisati inovacione procese te privredni i društveni razvoj u regionu.

Šta IZUM nudi bibliotekama u mreži COBISS.net?

IZUM je neprofitna organizacija – javni zavod sa preko 110 zaposlenih, koji ni u Sloveniji ni van nje nikada nije zastupao uske komercijalne interese. Na širem prostoru, sa svojim stručnim i inovativnim inicijativama prisutan je već četvrt vijeka i za to je vrijeme stekao široko povjerenje. Postao je značajni regionalni centar za razvoj bibliotečko-informacionih sistema i informacionih sistema o istraživačkoj djelatnosti, što je prepoznao i UNESCO koji je IZUM-u na generalnoj skupštini novembra 2011. godine dodijelio status svog regionalnog centra. IZUM bibliotekama u mreži COBISS.net nudi:

  1. Provjerena organizaciona rješenja i programsku podršku COBISS za automatizaciju bibliotečkog poslovanja sa uzajamnom katalogizacijom u mreži COBISS.net i pristupom međunarodnom katalogu WorldCat (OCLC).
  2. Provjerenu metodologiju i programsku podršku za vođenje bibliografija istraživača u sistemu COBISS te aplikacije za uspostavljanje nacionalnog informacionog sistema o istraživačkoj djelatnosti (SICRIS, E-CRIS) i evaluaciju rezultata istraživačke djelatnosti.
  3. Različite programe obrazovanja kadrova (bibliotekara i informatičara), organizaciju specijalizovanih radionica i međunarodnih COBISS konferencija.
  4. Kapacitete servera za aplikacije i servise COBISS, SICRIS i E-CRIS.
  5. Pomoć u dobijanju izvora finansiranja razvojnih aktivnosti (međunarodna razvojna saradnja).

Programska oprema, koju razvija i održava IZUM, podržava različite funkcije biblioteka s korisničkim interfejsom na više jezika (slovenački, srpski, bosanski, crnogorski, makedonski, bugarski, albanski i engleski).

Planirana tješnja saradnja IZUM-a sa OCLC-om obezbijediće dodatne mogućnosti za efikasno zadovoljenje potreba biblioteka i potreba krajnjih korisnika informacionih izvora i servisa.

Zaključak

COBISS.net je potvrđen projekt međunarodne razvojne saradnje u izgradnji nacionalnih bibliotečko-informacionih sistema i informacionih sistema o istraživačkoj djelatnosti. Povezanost oba sistema posebno je značajna prilikom vođenja bibliografija istraživača i vrednovanja rezultata istraživačke djelatnosti. Dosadašnja saradnja pokazala je izuzetno pozitivne rezultate, stoga smo ubijeđeni da mreža COBISS.net ima veliki značaj za razvoj regiona i njegovu uspješnu integraciju u EU.